4.1 C
İstanbul
Cuma, 14 Ocak 2022

Türkiye kaynak çeşitlendirmesiyle organik gaz tedarikinde istikrarı hedefliyor

Benzer Haberler

Eralp Yalçın
Ekonomi Yazarı
Ankara

Avrupa piyasalarında organik gaz mevzusunda yaşanmış olan tedarik sıkıntısı ve depoların doluluk oranının azlığı kış aylarının sıkıntılı geçmesine niçin oluyor. Avrupa merkezli yaşanmış olan enerji dar boğazı, dünya genelinde fiyatların yükselmesine ve enerji ithal eden ülkelerin organik gazda LNG alımlarını artırmaya çalışmalarına yol açıyor.

Türkiye, bilhassa Avrupa’daki sıkıntıların fiyat artışı etkilerini azaltmak ve ihtimaller içinde arz sorunlarının üstesinden gelmek için kaynak çeşitlendirmesi çalışmalarını sürdürüyor.

Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez de 1 Kasım 2021’de yapmış olduğu açıklamada, “Yer altı organik gaz depolarımızın dörtte üçü dolu olup, kış aylarına bu depolar tam dolu olarak gireceğiz. Uzun dönemli anlaşmalar ile temin ettiğimiz organik gazla beraber kış aylarında artacak talebin karşılanması adına ek kaynak görüşmeleri de yürütülmekte olup, bu kapsamda Azerbaycan ile 3 yıl süresince toplam 11 milyar metreküplük tedarik antlaşması imzalanmıştır. Arz güvenliğimiz adına lüzumlu aksiyonları proaktif şekilde alarak sayılarını ve kapasitelerini artırdığımız organik gaz ve LNG giriş noktalarımız ile tek kaynağa bağımlılık oranımız düşürülmüş olup, bu kış herhangi bir arz problemi yaşanmasını beklemiyoruz.” değerlendirmesinde bulunmuştu.

Tedarikte sorun yaşamamak ve organik gaz arzında da kesinti olmaması için LNG kaynaklarını da çeşitlendiren Türkiye, boru gazının yanı sıra yüksek oranda LNG alımı yapıyor.

Türkiye boru gazında Azerbaycan, İran ve Rusya’dan tedarik sağlarken, LNG’de ise başta Cezayir, Nijerya, Ekvator Ginesi, Angola, Kamerun, Norveç, Mısır, ABD ile Trinidad ve Tobago benzer biçimde ülkelerden alım yapıyor.

Türkiye’nin senelik organik gaz tüketiminin 2021 için 60 milyar metreküp olacağı hesaplanıyor.

Türkiye’nin senelik 5,9 milyon ton kapasiteli Marmara Ereğlisi (BOTAŞ) LNG Terminali ve senelik 4,4 milyon ton kapasiteli Egegaz LNG ({özel sektör}) terminali olmak suretiyle karada kurulu iki tane LNG ithalat terminali bulunuyor. Ek olarak hususi sektöre ilişik bir tane Yüzer LNG Depolama ve Gazlaştırma Ünitesi (FSRU) etken olarak kullanılıyor. Ertuğrul gazi FSRU’da faaliyetlerine devam ediyor.

FSRU’lar, boru hatlarına bağlı kalmadan değişik kaynak ülke ve spot piyasalardan organik gaz tedarik edilmesini sağlıyor. Ertuğrul Gazi, Türk Denizcilik Sicili’ne kayıtlı ilk FSRU olsa da Türkiye’de daha ilkin etkinlik göstermeye süregelen Tesir Liman FSRU Tesisi de bulunuyor. Günlük 28 milyon metreküp gaz girişi sağlayabilen tesis, İzmir Aliağa’da yer ediniyor.

BOTAŞ’ın günlük 37 milyon metreküp kapasiteli Marmara LNG Terminali’nin yanı sıra, gene İzmir Aliağa’da yer edinen Egegaz LNG Terminali de sisteme günlük 40 milyon metreküp organik gaz verebiliyor. Böylece, Türkiye’deki LNG ve FSRU tesisleriyle sisteme verilebilen günlük organik gaz kapasitesi 133 milyon metreküpü buluyor.

Yeni FSRU için emek harcamalar sürüyor

Tuz Gölü Naturel Gaz Yeraltı Depolama Tesisi günlük 40 milyon metreküp, Silivri Naturel Gaz Yeraltı Depolama Tesisi ise günlük 25 milyon metreküp organik gazı sisteme verebiliyor.

Öte taraftan, Türkiye Trans Anadolu Naturel Gaz Boru Hattı ile günlük 17,3 milyon metreküp, TürkAkım ile 46,9 milyon metreküp ve Mavi Akım ile 47,3 milyon metreküp gazı sisteme verebiliyor. İran gazının günlük kapasitesi ise 28,5 milyon metreküp seviyesinde bulunuyor.

Böylece, boru hatları, LNG, yeraltı depoları ve FSRU tesisleriyle Türkiye organik gaz şebekesine mevcut durumda günlük 338 milyon metreküp organik gaz girişi sağlayabiliyor.

BOTAŞ tarafınca inşası devam eden Saros FSRU tesisiyle günlük 28 milyon metreküp kapasitenin oluşturulması hedeflenirken, Tuz Gölü’nde günlük gaz depolama kapasitesinin 80 milyon metreküpe ve Silivri Depolama tesisinde günlük 75 milyon metreküpe çıkarılması planlanıyor.

Türkiye’nin Karadeniz’de Sakarya Gaz Sahası’nda Tuna-1 Kuyusu’nda Fatih sondaj gemisi, toplamda 540 milyar metreküp organik gaz keşfi gerçekleştirmişti. Bu organik gaz 2023’te Türkiye sistemine eklenmesi planlanıyor. Bu kaynağın da Türkiye’yi ekonomik anlamda rahatlatması öngörülüyor.

Avrupa’da enerji krizi devam ediyor

Kovid-19 salgını döneminde ekonomik toparlanmanın başlamasıyla küresel organik gaz talebinin artması ve arzın durağan(durgun) kalmasıyla fiyatlar hızla yükselmişti.

Rusya’nın Ukrayna üstünden Avrupa’ya organik gaz sevkiyatını azaltması ve Avrupa’nın kış aylarında kullanmak suretiyle ayırdığı organik gaz rezervlerinin düzgüsel seviyelerin altına inmesi bölgede bir organik gaz tedarik krizine sebep oldu.

Gazprom tarafınca 12 Ocak’ta meydana getirilen açıklamada, “Gas Infrastructure Europe verilerine gore, Avrupa’daki yer altı depolama tesislerindeki organik gazın yüzde 55,6’sına karşılık gelen 26,6 milyar metreküp şimdiden kullanıldı. Söz mevzusu tesislerdeki organik gaz miktarının, bu sürem için tarihin en düşük seviyesinde bulunduğunu belirtmek gerekmektedir.” ifadeleri kullanıldı.

Firmanın Başkanı Aleksey Miller de daha ilkin yapmış olduğu açıklamada Avrupa’daki yer altı gaz depolama tesislerinden yaşanmış olan açığın telafi edilemeyeceğini dile getirmişti.

Senelik ortalama 400 milyar metreküp organik gaz tüketen Avrupa’da organik gaz fiyatlarının yükselmesiyle Gazprom tarafınca meydana getirilen bu açıklamalar da Rusya’nın bu durumu kendi avantajına kullandığına dair yorumlara sebep olmuştu.

Avrupa’nın organik gaz ihtiyacının yüzde 50’sini Rusya karşılarken geriye kalan kısmı Norveç ve Cezayir’den geliyor. Rusya Avrupa’ya Şimal Akım, Yamal ve Kardeşlik benzer biçimde ana boru hatlarıyla organik gaz gönderiyor. Söz mevzusu gaz bölgesel depolardan Avrupa’daki ülkelere dağıtılıyor.

Rusya, Avrupa’ya iki ayrı şekilde organik gaz gönderiyor. Çoğu zaman ve yaygın olarak süresi 10 ile 25 yıl içinde değişen uzun vadeli kontratlar ile tek seferlik gaz alım anlaşmaları yapılıyor.

Moskova’nın Avrupa’ya yeteri kadar gaz göndermediği tezleri öne sürülse de taahhüt edilen miktarların göndermiş olduğu de onlarca kere Rus otoriteler tarafınca dile getirildi. Hatta, Internasyonal Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, da Rusya’nın kış döneminde Avrupa’ya gaz ihracatını artıracak kapasiteye haiz bulunduğunu söylemiş, “Bizim yaptığımız değerlendirmeler Rusya’nın Avrupa’ya gaz ihracatını kışın pik döneminde yüzde 15 civarında artırabileceğini gösteriyor.” ifadelerini kullanmıştı.

Bazı uzmanlar da Rusya’nın, direkt Almanya’ya bağlanacak Şimal Akım 2 adlı yeni boru hattının devreye alınması için organik gaz arzını kısıtladığını öne sürüyor.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonunun Enerjiden Görevli Üyesi Kadri Simson da 6 Ekim 2021’de, şunları kaydetmişti:

“Salgın sebebiyle geciken gaz boru hattı bakım emek harcamaları organik gaz teslimatlarını azalttı. LNG arzı da teknik problemler ve düşük yatırımlar sebebiyle geriledi. Avrupa’nın mahalli gaz üretimi azaldı. Rusya uzun vadeli kontratlara uymakla beraber artan fiyatlara karşın ilave kapasite sağlamıyor. Batı Avrupa’da normalden daha azca rüzgar ve hidroelektrik olması yenilenebilir enerji üretim miktarını azalttı.”

Avrupa genelinde organik gaz stoku son 10 senelik ortalamanın fazlaca altında bulunuyor. 13 Ocak 2022 itibarıyla Avrupa’daki depoların yüzde 49,3’ü dolu durumda.

Geçen senenin başlangıcında yaşanmış olan soğuk havaların Avrupa’da stokları eritmesinin yanı sıra, bakım onarım emek harcamaları sebebiyle Norveç’ten gelen organik gazın azalması ve yenilenebilir enerji kaynaklarındaki azalış Avrupa’daki organik gaz krizinin ana sebepleri olarak sayılıyor.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin

Son Gelişmeler

Benzer Haberler