9.8 C
İstanbul
Salı, 13 Nisan 2021

Pandemi sebebiyle ABD büyük bir ekonomik soyutlama süreci yaşıyor

Benzer Haberler

Eralp Yalçın
Ekonomi Yazarı
İstanbul

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının ABD ekonomisinde uzun soluklu bir krize yol açacağını belirten uzmanlar, petrol fiyatlarındaki düşüşün kaya petrolü üreticilerini iflasın eşiğine getirdiğini, işsizliğin tarihin en yüksek seviyesine çıktığını, 2,7 trilyon dolarlık yardım paketinin de ekonomiyi kurtarmaya yetmeyeceğini kaydetti.

AA muhabirinin derlediği bilgilere bakılırsa, Kovid-19 sebebiyle ABD ekonomisi sert bir darbe aldı ve gayrisafi yurt içi hasılası senenin ilk üç ayında yüzde 4,8 azaldı. 2008’deki son durgunluktan bu yana en sert şekilde yaşanmış olan ekonomik çöküş, koronavirüs pandemisinin ABD ekonomisini ne kadar ciddi etkilediğinin bir göstergesi oldu.

Uzmanlar ABD’nin hala krize muntazam şekilde tepki vermediğine dikkati çekerek, ekonominin daha da zayıflayacağı ve gayrisafi yurt içi hasılasının “Büyük Bunalım” döneminde olduğundan daha çok azalacağı uyarısında bulunuyor.

ABD ekonomisi mart ayında, ülkede ilk vakanın ortaya çıkmasından bir ay sonrasında kapanırken işsizlik yeni seviyelere ulaştı. Nisan ayında en ağır darbe alan sektörler içinde eğlence ve konaklama sektöründe 7,7 milyon şahıs işi olmayan kaldı. Peşinden 2,5 milyon iş kaybıyla olan eğitim ve sıhhat sektörleri büyük ziyan oldu.

ABD Çalışma Bakanlığının resmi verilerine göre ülkede işsizlik sigortasına başvuranların sayısı 33 milyona ulaştı. Bu sayı, ABD iş gücünün ortalama yüzde 20’sine karşılık geliyor. Rakamlar işsizlik seviyesinin son bir ayda yüzde 14,7’ye yükseldiğini gösteriyor.

Son olarak araştırmalara bakıldığında, ABD’deki işsizlik günde ortalama yüzde 0,5 oranında artıyor. Rakamlar aynı hızda devam ederse toplam işsizlik oranının, yaza kadar yüzde 30’a erişmesi, böylece haziran ve temmuz aylarında işsizlik oranının zirveye erişmesi umut ediliyor. Bu sayı ise Büyük Bunalım’dan bu yana ABD’de gerçekleşen en yüksek işsizlik oranı olarak tarihe geçecek.

“Pandemi pandoranın kutusunu açtı”

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nevzat Şimşek, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını sebebiyle dünyanın büyük bir ekonomik krizle karşı karşıya bulunduğunu, şu anda yaşanmış olan durumun IMF’nin “Büyük soyutlama” olarak nitelendirdiği 1929’daki “Büyük Bunalım”a benzediğini söylemiş oldu.

ABD şeklinde gelişmiş ekonomiler başta olmak suretiyle tüm dünya ekonomilerinde yaşanacak uzun soluklu bir kriz durumuyla karşı karşıya olunduğunu kaydeden Prof. Dr. Şimşek, “Bundan dolayı pandeminin öncesinde de dünya ekonomisinde kaygı verici gelişmeler gözlemleniyordu. Pandemi pandoranın kutusunu açtı diyebilirim. Biliyoruz ki 2008 küresel krizden sonrasında ABD ekonomisinde kaydedilen gelişme oranları pozitif olsa da oldukca düşük düzeylerde gerçekleşmişti. Burada gelişme trendinden bahsediyorum. Durgun bir gelişme. Esasında bu yalnız ABD’de değil, dünya genelinde gözlemlenen bir durum. Ek olarak oldukça yüksek borçlanma oranlarını görüyoruz.” diye konuştu.

Prof. Dr. Şimşek, Dünya Iktisat Forumu 2020 Küresel Riskler Raporu’nda çevre sorunları ve küresel iklim değişikliğine vurgu yapıldığını, finansal kırılganlıklar, tecim hacminin daralması, yatırım harcamalarının durgunlaşmasına değinildiğini hatırlattı.

“Büyük bir soyutlama süreci yapıyoruz”

Bu yüzden ABD Başkanı Trump’ın ilk icraatlarından biri olarak şirketlere yönelik vergi teşvikleri ve çeşitli mali destek sunar getirdiğini aktaran Prof. Dr. Şimşek, şu değerlendirmelerde bulunmuş oldu:

“Fakat netice olarak ABD’deki yatırımların da karlılık oranlarının düşük düzeyde olduğu ifade edilebilir. Salgın sebebiyle büyük bir soyutlama süreci yaşıyoruz. İşte bu büyük soyutlama, ABD ve dünya ekonomilerinde birçok açıdan ekonomik sıkıntıları derinleştirecek. Mesela dünya genelinde pandemiye karşı alınan tedbirler, bütçe açıklarını ciddi oranda artırmakta. Toplumsal yalıtım, sokağa çıkma yasakları, karantinalar, gezi yasakları şeklinde tecridi artıran önlemler ABD’de firmaların gelir kaybı yaşamasına niçin oldu. Birçok şahıs de işi olmayan kaldı. Bu durumda iflasın eşiğine gelecek birçok şirket ile karşılaşılması olası.

Büyük tecridin niçin olduğu öteki bir unsur de emtia fiyatlarının ve bu bağlamda petrol fiyatlarının düşmesi. Suudi Arabistan ve Rusya içinde petrol savaşları başladı. Fiyatlar daha da düşmesin diye OPEC, tarihinde mayıs ayından itibaren görülmemiş seviyede üretim kısma sonucu aldı. ABD’deki kaya petrolü üretim maliyeti kimi yerde 25, kimi yerde 50 dolar. Sonuçta ABD’deki kaya petrolü üreticileri oldukca ciddi problemler yaşadılar, yaşamaktalar diyebilirim. Devlet yardımı da gelse yeniden canlanmaları uzun bir zaman alacaktır diye düşünüyorum.”

“Dünya yeni bir soğuk harp dönemine girdi”

Prof. Dr. Şimşek, dünyanın duyuru edilmemiş yeni bir soğuk harp dönemine girdiğini savunarak, ABD’nin başta Çin olmak suretiyle, onun çevresinde yer edinen Rusya ve İran şeklinde ülkelerin bu süreçteki yeni rakipleri bulunduğunu kaydetti.

Çin’e karşı başlatılan tecim savaşının, dünya ekonomisi açısından pozitif sonuçlar vermeyeceğine değinen Prof. Dr. Şimşek, sözlerini şöyleki sürdürdü:

“Çin’in enerji talebi, mal talebi, hizmet talebi dünya ekonomisini canlandıracak en mühim unsurlardan bir tanesi. Özetlemek gerekirse bu soğuk savaşın dünya ekonomilerini derinden etkileyecek gerginliklere niçin olma ihtimali oldukça yüksek diyebiliriz. Bilhassa de tecim alanında, teknoloji alanında, yatırım alanlarında ayrışmalar olacaktır. Bu soğuk savaşın başlaması hepimizi oldukca ciddi bir halde etkileyecektir.

Mesela içinde bulunduğumuz dönemde Türkiye’ye olan gereksinim artabilir. ABD ve AB, Çin’de kurulu birçok tedarik zincirlerini kırmaya başladılar. Bu ülkeler tedarik zincir merkezlerini yeniden kendi ülkelerine doğru çekebilir ya da başka ülkelere gidebilir. Bu başka yerlerin içinde Türkiye de olabilir ki bu fırsat değerlendirilmelidir. Şu demek oluyor ki pandeminin yarattığı ekonomik ortamın neticeleri hem daha uzun soluklu olabilir hem de daha kalıcı ve yapısal değişikliklere yol açabilir.”

“Bir pandemi ABD’yi zayıflatmak ve diz çöktürmek için kafi oldu”

SETA Enerji Araştırmaları Uzmanı Gloria Shkurti Özdemir de birçok ülke, virüsün kendi topraklarında ortaya çıkmasından ilkin yada çıkmış olduğu andan itibaren önlemler almaya başlarken, ABD yönetiminin riski hafife almayı tercih ettiğini ve salgına hazırlıksız yakalandığını söylemiş oldu.

Bir süper gücün yapması gerekenden değişik olarak ABD’nin tepkisinin, ulusal planının ve hiçbir tutarlı talimatları olmayan başarısız devletlerinkine benzediğini belirten Shkurti Özdemir, “Virüs oldukca süratli şekilde yayılmaya başladığında, bundan en oldukca ABD ekonomisi etkilendi.” dedi.

Özdemir, ABD’de ciddi sayılara ulaşan işsizlik mevzusunda tartışılması ihtiyaç duyulan en mühim konulardan birinin ırk ayrımcılığı ile ilgili olduğuna değinerek, “ABD’de ırkçılık ve yabancı düşmanlığının arttığı bir zamanda, mevcut ekonomik kriz bizlere sorunlu bir tablo gösterdi. Hispanikler ve siyahlar, beyazlara ve Asyalılara kıyasla daha oldukca işten çıkarılmaktadır. Sadece, bu insanoğlu düşük gelirli ve maaşıyla kıt kanaat geçinen insanoğlu oldukları için krize karşı daha azca hazırlıklıdırlar.” diye konuştu.

Ekonomik zayıflıkla savaşım etmek için Washington’ın, hane halklarına ve işletmelere yardım için 2,2 trilyon dolar ve 500 milyar dolarlık kurtarma paketleri geçirdiğini hatırlatan Shkurti Özdemir, şöyleki konuştu:

“Sadece bu yardımlar ABD ekonomisinin toparlanmasına destek olmak için kafi değildir. ABD’nin virüsün merkez üssü olmaya devam etmesine, olay ve ölümlerin sayısının hala artmasına karşın, Washington ekonomiyi tekrardan açmayı planlıyor. Bu şekilde bir siyaset, salgın ile mücadelelerinde başarıya ulaşmış olduğu kabul edilen öteki ülkelerde görülmemişti. İşletmeleri açmaya zorlayarak, Trump yönetimi işe geri geri dönmek mecburiyetinde kalan birçok Amerikalının yaşamını tehlikeye atıyor.

Trump’ın ekonomiyi tekrardan açmak için bastırmasının sebeplerinden biri, bu kasım ayında seçim şansını çoğaltmak sadece, bu şekilde bir siyaset ekonomik krizi daha da derinleştirebileceği için oldukça risklidir. Ekonominin telaşlı ve iyi planlanmamış bir halde tekrardan açılması, süratli bir iyileşme umudunu ortadan kaldıracak ve ABD’yi ekonomik bir depresyona itecek olan ikinci bir salgın dalgasını tekrardan canlandıracaktır.”

Gloria Shkurti Özdemir, ABD ekonomisinin iyi mi ve ne süre toparlanacağı hakkında konuşmak için hemen hemen erken olduğununu vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Sadece, kati olan bir şey var: ABD ekonomisindeki şu anki düşüş durgunluğun erken bir işaretidir ve ABD gücünün iyi mi azaldığının bir yansımasıdır. Ek olarak, ekonomik kriz ABD’de ırkçılık ve sıhhat sisteminin gerilemesi şeklinde bazı iç sorunları ortaya koymaktadır. Bir pandemi ABD’yi zayıflatmak ve diz çöktürmek için kafi oldu. Bugünlerde bir süper gücün iyi mi başarısız bulunduğunu gördük. Keza ABD’nin internasyonal sistemdeki egemen ülke olarak dünyada etkili bir virüsten korunma stratejisi geliştirmesi beklenirken Washington yönetimi kendi vatandaşlarına dahi yardım edemeyen bir konumda bulunmaktadır. Bu kriz ortamı bir kez daha ‘ABD hegemonyasının sonu mu?’ sorusunun haklılığını ortaya koymaktadır.”

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin

Son Gelişmeler

Benzer Haberler