Gömü ve Maliye Bakanı Nebati: Yangınla mücadeleyle ilgili bütçe 4 milyar TL

0
2
Hazine ve Maliye Bakanı Nebati: Yangınla mücadeleyle ilgili bütçe 4 milyar TL
TBMM

Gömü ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, 2022 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile Bağlı Cetvellerinde Değişim Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’nin görüşmelerinde konuştu.

Yerinde ve zamanında alınan etkili önlemlerle yakalanan yüksek gelişme ve artan gelir performansı yardımıyla 2021 yılını ulusal gelire oranla yüzde 2,7’lik bütçe açığı ile kapattıklarına işaret eden Nebati, “Böylece beklenenin üstünde bir bütçe performansı yakalamayı başardık. Bildiğiniz suretiyle 2022 yılı bütçe hedef ve tahminlerimiz de 2021 yılının ikinci yarısındaki makroekonomik görünüm ve beklentilerimiz çerçevesinde belirlenmişti. Sadece 2021 yılının sonuna doğru küresel salgın tesirini azaltırken yeni riskler ortaya çıkmıştır. Dünyada hızla yükselen enflasyon, tedarik zincirlerindeki bozulma, emtia fiyatlarındaki üstün dereceli seviyeler ve Rusya-Ukrayna savaşı tüm ülkelerde olduğu şeklinde vatanımızda de makroekonomik görünüm ve varsayımlarda fazlaca büyük değişimlere yol açmıştır. Bu değişiklik hem gelir beklentilerimizi hem de harcama büyüklüklerimizi ve gereksinimlerimizi farklılaştırmıştır. İşte, küresel belirsizliklerin ve risklerin devam etmiş olduğu bu makroekonomik ve jeopolitik ortamda mevcut bütçemizdeki ödeneklerin dağılımını ve miktarını tekrardan bölme etme ve kamu hizmetlerinde devamlılığın sağlanması amacıyla 2022 yılı bütçemizde revizyona gitme ihtiyacı hasıl olmuştur.” diye konuştu.

Nebati, bu yüzden, Kamu Mali Yönetimi ve Denetim Kanunu’nun 19’uncu maddesinde yer edinen “kanunla ek bütçe yapılabilir” hükmünden hareketle, hazırladıkları ek bütçeyi yüce Meclis’in takdirine sunduklarını aktardı.

Dünya ve Türkiye ekonomisindeki gelişmelere de işaret eden Nebati, 1929 Büyük Buhranı’ndan sonraki en sıkıntılı dönemden geçen küresel ekonominin, hemen hemen salgın kaynaklı tesirleri tam atlatamadan süregelen Rusya-Ukrayna savaşıyla daha da belirsiz ve riskli görünüm sergilediğini söylemiş oldu.

“Enflasyon pek fazlaca ülkede 40 senenin en yüksek seviyesine ulaştı”

Nebati, emtia fiyatlarındaki artışa ve birçok ülkede son 34-40 senenin en yüksek seviyelerine ulaşan enflasyona dikkati çekerken, konuşmasını şöyleki sürdürdü:

“Tüm dünyada hem tüketici hem de üreticilerin yüksek enflasyon sebebiyle ekonomik zorluklar yaşadığını görmekteyiz. Dünyada salgınla beraber artan tedarik sıkıntıları cenk sebebiyle sürmektedir. Rusya’ya uygulanan yaptırımlar bilhassa enerji ve besin fiyatlarının yüksek seyretmesine niçin olmaktadır. Küresel düzeyde petrol tutarları 2021 yılına bakılırsa ortalama yüzde 60 artarak 100‐120 dolar seviyesinde işlem görmektedir. Küresel boyutta enflasyonist baskıların arttığı, finansal koşulların sıkılaştığı ve büyümenin yavaşladığı bir dönemdeyiz.”

Bu sıkıntılı küresel şartların, Türkiye şeklinde enerji ithalatçısı ülkeleri bilhassa maliyet artışları sebebiyle negatif etkilediğini belirten Nebati, “Günümüzün küresel ekonomik yapılanmasına uygun, sürdürülebilir, kuvvetli ve kaliteli bir gelişme sürecinin sağlanması amacıyla Türkiye Iktisat Modelini uygulamaya aldık. Bu modelde yatırım, yüksek katma kıymetli üretim ve ihracat artışını teşvik etmek suretiyle cari işlemlerde dengeyi sağlamayı, dış finansman ihtiyacını azaltmayı, dış tasarruflara bağımlılığı ortadan kaldırmayı ve kuvvetli istihdam artışının sürdürülebilir hale gelmesini hedefliyoruz. Azalan dış finansman ihtiyacı ile beraber enflasyon üstündeki kur baskılarının düşeceğini öngörüyoruz. Vatanımızda üretim, ihracat ve yatırımlar, küresel ve bölgesel tüm negatif gelişmelere karşın artışını kuvvetli bir halde sürdürürken istihdam piyasasındaki pozitif yönde görünüm de devam etmektedir.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.

“İkinci çeyreğe ilişkin göstergeler kuvvetli ihracata işaret ediyor”

Nebati, üstün dereceli sayılabilecek bir oranda gelişme kaydedilen 2021 senesinde, büyümenin kompozisyonunun da dengeli bir görünüm sergilediğini anımsatırken, “2022 yılının ilk çeyreğinde ise Rusya-Ukrayna savaşının niçin olduğu belirsizlik ortamına ve tesirleri devam eden salgına karşın ekonomimizin yüzde 7,3 gelişme kaydetmesi oldukça değerlidir. Bu dengeli gelişme görünümünü sürdürülebilir ve sıhhatli gelişme hedefimiz doğrultusunda oldukça mühim bulduğumuzu belirtmek isterim. 2022 yılının ikinci çeyreği ve sonrasına ilişkin öncü göstergeler ılımlı bir iç öğrenci ve kuvvetli bir ihracata işaret etmektedir.” ifadesini kullandı.

“Enerji tutarları ilave yük getirdi”

Mevcut konjonktürel durumda başta enerji olmak suretiyle artan küresel emtia tutarları ile Rusya-Ukrayna Savaşı kaynaklı risklerin dış tecim dengesi üstünde etkilerini fazlaca net gördüklerini aktaran Nebati, mayıs ayı itibarıyla yıllıklandırılmış ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 77,3 iken, enerji hariç ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 97,1 seviyesinde gerçekleştiğini söylemiş oldu. Nebati, “Bu durum enerji fiyatlarındaki artışın dış tecim dengesine yansımasını açık bir halde ortaya koymaktadır. Nitekim, biz 2022 bütçesini hazırlarken, varil başına petrol fiyatını averaj 68 dolar hesaplarken bugün petrol tutarları 110 dolara ulaşmıştır.” ifadesini kullandı.

Nebati, bu gelişmenin Türkiye’nin enerji faturasına 2022 yılı için 50 milyar dolar ilave yük getirdiğine işaret ederek, sözlerine şöyleki devam etti:

“Bu negatif durumu telafi edecek özellikte pozitif yönde ekonomik gelişmeler de yaşıyoruz. Salgın kaynaklı belirsizliklerin azalması ile beraber turizmde mühim seviyede toparlanma oldu. 2022 yılı ilk çeyreğinde toplam ziyaretçi sayısı senelik yüzde 148 artarak 6,5 milyon kişiye, gezim gelirleri ise yüzde 122 artarak 5,5 milyar dolara terfi etti. Haziran ayı itibarıyla ülkemizi ziyaret eden şahıs sayısının toplam 19 milyona ulaşmasını bekliyoruz. Önümüzdeki dönemde de salgın öncesi rakamların üstüne çıkacağız. İhracattaki kuvvetli görünüm ve gezim gelirlerindeki toparlanma ile 2021 senesinde cari işlemler açığı 13,7 milyar dolara gerilemiştir. 2022 senesinde ise cari işlemler açığı başta enerji olmak suretiyle yüksek emtia fiyatlarının etkisiyle artan ithalat sebebiyle artış göstermiş ve nisan ayı itibarıyla senelik 25,7 milyar dolar olmuştur. Enerji hariç değerlendirildiğinde cari işlemler dengesi nisan ayında senelik 35,2 milyar dolar fazla vermiştir. Ekonomik büyümede kuvvetli performansın görüldüğü bu zamanda enerji hariç cari dengede görülen bu iyileşme Türkiye Iktisat Modeli’nin mühim bir başarısıdır.”

Büyümenin kapsayıcı olmasını fazlaca önemsediklerini belirten Nebati, üretim, yatırım ve istihdam dostu gelişme modeli çerçevesinde ülkedeki refah artışından tüm kesimlerin faydalanmasını amaçladıklarını söylemiş oldu. Toplam istihdamın nisan itibarıyla salgın öncesi seviyelerin de üstüne çıkarak 30,4 milyon kişiye ulaştığını aktaran Nebati, “Salgının derinden hissedildiği 2020 yılı Nisan ayına bakılırsa ise oluşturduğumuz ilave istihdam 5 milyon kişiyi aşmıştır. Böylece Türkiye, OECD üyeleri içinde en fazla istihdam elde eden ülke olmuştur. Tüm veriler Türkiye’nin üretimde, ihracatta ve en önemlisi istihdamda ilerlediğini göstermektedir.” dedi.

“Mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz”

Bakan Nebati, yaşanmış olan küresel gelişmeler sebebiyle enflasyonun tüm dünyada en mühim problem haline geldiğini bildirerek, “Küresel ölçekte artan fiyatlar bizim şeklinde gelişmekte olan ve enerjide dışa bağımlı ülkeleri fazlasıyla etkiliyor. Büyük seviyede dışsal faktörlerden meydana gelen ve çoğunlukla arz yönlü maliyet artışlarıyla ortaya çıkan bu gelişmeler fiyatlar genel seviyesindeki bozulmanın mühim fakat geçici olduğuna işaret etmektedir. 90’lı yıllarda kronik bir problem haline gelen enflasyonu iktidara geldiğimiz andan itibaren uyguladığımız ihtiyatlı politikalarla düşürdüğümüz şeklinde yeniden düşürmek için mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz. Yurttaşlarımızın günlük hayatlarını etkileyen muhteşem fiyat artışlarının alım güçlerine minimum düzeyde yansıması için azami çabayı gösteriyor ve lüzumlu adımları ivedilikle atıyoruz.” diye konuştu.

Bu kapsamda hanehalkının tüketim sepetinde mühim yer tutan besin, temizlik, hijyen malzemeleri şeklinde belirli ürünlerde, yeme içme hizmetlerinin tamamında, meskenlerde kullanılan elektrikte KDV indirimi yaptıklarını anımsatan Nebati, atılan öteki adımlara ilişkin şu detayları paylaştı:

“Yönetilen/yönlendirilen fiyatlar vasıtasıyla enflasyonist baskıları azaltıcı tedbirler aldık. Elektrik ve doğalgaz şeklinde stratejik alanlarda kayda kıymet sübvansiyonlar ile vatandaşlarımızı ve sanayicilerimizi destekledik, desteklemeye devam ediyoruz. Kira artışlarını yüzde 25 ile sınırlayarak vatandaşlarımızı fahiş fiyat artışlarından koruma yönünde kıymetli bir adım daha attık. Ek olarak bazı stratejik ürünlere yönelik dış tecim tedbirlerini devreye aldık. Tüm bu adımlar çerçevesinde, enflasyonla mücadeleye katkı sağlamak amacıyla kamu olarak 2022 senesinde 241,3 milyar lira vergi gelirinden vazgeçiyoruz.”

“Gelire Endeksli Senetlerin ihracı pozitif yönde neticelendi”

Nebati, 20 Aralık 2021’de Kur Korumalı Türk Lirası Mevduat ve Katılım Hesabı enstrümanını devreye aldıklarını anımsatırken, “Bu enstrüman ve bunu destekleyici öteki 14 adımımız finansal istikrarı güçlendirdi ve ters dolarizasyonu destekledi. Bunun yanında finansal istikrarı gözeten yeni finansal araçlarla bu sürece devam ediyoruz. Tasarruflarını Türk lirasında değerlendirmek isteyen yurttaşlarımıza alternatifler sunmak amacıyla geliştirdiğimiz Gelire Endeksli Senetlerin ihracını duyurduk, talepleri topladık ve talepler de pozitif yönde şekilde neticelendi.” dedi.

İstihdamın desteklenmesi ve işgücü maliyetlerinin azaltılması amacıyla fazlaca mühim düzenlemeleri hayata geçirdiklerini özetleyen Nebati, “Bu kapsamda 2022 yılı sonuna kadar uygulanmak suretiyle işe alınacak her bir işçi için asgari ücret üstünden ödenmesi ihtiyaç duyulan tüm SGK primlerini 12 ay süresince karşılıyoruz. İmalat endüstri yatırımlarına sağlanan ilave kurumlar vergisi desteklerini 2022 yılı sonuna kadar uzattık. 2023 yılı sonuna kadar alınan makine ve teçhizatın amortisman süresini yarıya indirdik. 2022 yılı başından itibaren asgari tutarı vergi dışı bıraktık. Böylece asgari ücretli yurttaşlarımızın ücretleri üstünden gelir ve damga vergisi alınmamasını sağladık. Çiftçimizi desteklemek amacıyla tarımsal destekleme ödemelerinden gelir vergisini kaldırdık. Geçmiş 5 yıl içinde yapılmış kesintileri de iade ettik.” ifadesini kullandı.

Nebati, orman yangınlarıyla mücadeleyle ilgili de data verirken, “2021 senesinde 39 helikopter var iken bugün 55 tane helikopterimiz var. 3 tayyare iken 20 oldu, 4 İHA varken 8 oldu, 13 bin gönüllü varken, 105 bin şahıs oldu. Havadaki su kapasitemiz 2002’de 85 ton, geçen yıl 154 ton, şu anda 302 tona çıkmış durumda. Yangınla mücadeleyle ilgili bütçe de 4 milyar Türk lirasıdır.” dedi.

“Borçlanma programına esneklik elde eden kuvvetli nakit rezervi politikamızı sürdürüyoruz”

Internasyonal piyasalarda yaşanmış olan dalgalanmalara karşın borçlanma politikasını stratejik hedeflerle uyumlu bir halde uyguladıklarına dikkati çeken Nebati, şöyleki devam etti:

“Borçlanma programına esneklik elde eden kuvvetli nakit rezervi politikamızı sürdürüyoruz. Ülkemiz düşük kamu borç stokuyla pozitif yönde ayrışmaya devam etmiştir. Avrupa Birliği (AB) tanımlı genel yönetim borç stokunun ulusal gelire oranı vatanımızda 2021 senesinde yüzde 42 seviyesinde gerçekleşmiştir. AB üyesi ülkelerde ise bu oran 2021 senesinde averaj yüzde 88 seviyesindedir. Bu kapsamda ülkemiz borç stoku açısından minimum borçlu ülkeler arasındadır.”

Nebati, Tek Gömü Kurumlar Hesabı Uygulaması ile Gömü nakit rezervini güçlendirdiklerini ve bütçeye katkı sağladıklarını dile getirerek 2022 yılı Ocak‐Mayıs döneminde 233,6 milyar liralık iç borçlanma gerçekleştirildiğini, toplam iç borç çevirme oranının, 2022 yılı için öngörülen yüzde 103 seviyesindeki oran ile uyumlu bir halde yüzde 104,5 seviyesinde gerçekleştiğini açıkladı. Nebati, bununla beraber bilhassa uzun vadeli ihraçlar yardımıyla elde edilmiş kazanımlar neticesinde nakit iç borçlanmanın averaj vadesinin mayıs ayı itibarıyla 60,2 ay seviyesine yükseltildiğini kaydetti.

“Ek bütçe, kamu maliyesinde genişleme ifade etmeyen bir anlayışla hazırlandı”

Küresel düzeyde yaşanmış olan negatif gelişmelerin Türkiye ekonomisi üstünde oluşturduğu baskıya ve artan maliyetlere karşın 2022 yılı bütçe hedeflerini gerçekleştirme noktasında bir problem yaşamadıklarını dile getiren Nebati, küresel makroekonomik belirsizliklerin ve jeopolitik risklerin devam etmiş olduğu bu ortamın hem gelir beklentilerini hem de harcama büyüklükleri ile gereksinimleri farklılaştırdığını söyledi. Bu durumu dikkate alarak mevcut bütçedeki gelir tahminini ve ödenekleri artırarak günün koşulları çerçevesinde vatandaşların gereksinimlerini önceleyen bir ek bütçe teklifi yaptıklarını belirten Nebati, “Bu durum bir tek ülkemize mahsus değil. Nitekim aralarında Almanya, Cenup Kore, Japonya ve Finlandiya şeklinde ülkelerin de yer almış olduğu pek fazlaca ülke 2022 yılının olağan dışı gelişmelerinden dolayı benzer ek bütçe süreçlerine girmiş bulunuyor.” dedi.

Nebati, hazırladıkları ek bütçe kanun teklifinin gelir tahminleriyle uyumlu ve kamu maliyesinde genişleme ifade etmeyen bir anlayışla hazırlandığını belirterek şöyleki konuştu:

“Mali disiplinin oluşturduğu imkanları, ekonomimizin içinden geçmiş olduğu sıkıntılı dönemlerde bir manevra alanı olarak kullandık. Mali imkanlarımızı aşan ve bütçemizi zorlayan harcamalardan hep kaçındık, kaçınmaya da devam ediyoruz. Ek bütçe ile öngörülen ilave ödenekler mecburi harcama alanlarının yanında, hane halkını ve toplumsal kesimleri destekleyen, ülkemizin gelişme potansiyeline katkı elde eden yatırım alanlarını önceleyen, seçici ve dengeli bir halde oluşturulmuştur. Biz bu ek bütçeyle yurttaşlarımızın hanelerinde tükettiği naturel gaz ve elektriği daha ucuza kullanabilmelerini, çiftçilerimizin, işçilerimizin, emeklilerimizin, çalışanlarımızın ve gereksinim sahibi olan yurttaşlarımızın daha çok yanında olabilmeyi, ülkemizin gelişme ve istihdam potansiyeline katkı sağlayacak yatırımları daha süratli tamamlayabilmeyi amaçlamaktayız. Bu kapsamda, ek bütçe kanun teklifimiz ile merkezi yönetim bütçe ödenekleri 1 trilyon 81 milyar lira artırılmakta, söz mevzusu giderlerin karşılığı olarak genel bütçe gelir tahminleri de aynı tutarda artırılmaktadır.”

Ek bütçenin kullanılacağı kalemler

Bakan Nebati, hazırladıkları ek bütçenin 216,9 milyar lirasının, kamu çalışanlarının aylıklarında meydana getirilen artışlar kapsamında personel giderleriyle toplumsal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri için, 154 milyar lirasının, emekli aylıklarında meydana getirilen artışlar, sıhhat giderleri ile işveren prim teşviki ödemeleri şeklinde giderleri karşılamak amacıyla Toplumsal Güvenlik Kurumuna meydana getirilen transferler için, 134,5 milyar lirasının vatandaşların hanelerinde tükettikleri elektrik ve doğalgazı piyasa fiyatlarının fazlaca daha altında kullanmalarını sağlamak amacıyla BOTAŞ ve EÜAŞ’a yapılacak aktarmalar için kullanılacağını kaydetti.

Ek olarak, ek bütçenin 105 milyar lirasının Türkiye’nin büyümesine ve istihdama katkı sağlayacak yatırımların daha süratli tamamlanabilmesi amacıyla tarımsal sulama projelerine, organize endüstri bölgesi ve ufak endüstri sitesi yatırımları ile karayolu ve demiryolları başta olmak suretiyle yatırım nitelikli giderler için kullanılacağını ifade eden Nebati, 103,3 milyar lirasının vergi gelirlerinde öngörülen artış kapsamında vatandaşlara yönelik hizmetleri geliştirmesi ve iyileştirmesi amacıyla yöresel idarelere aktarılacak kaynaklar için, 44,8 milyar lirasının, engelli evde bakım destekleri, 65 yaş üstü bakıma muhtaç yaşlıların ve engelli vatandaşların aylıkları, muhtaç ailelere yapılacak yardım ödemeleri ve öteki toplumsal amaçlı giderler için, 37,1 milyar lirasının, tarıma ayrılan destek ödemeleri ile öteki giderler için ayrılacağını söylemiş oldu.

Nebati, ek bütçenin 89,4 milyar lirasının faiz giderleri için, 40 milyar lirasının mevduat ve katılma hesaplarının kur artışlarına karşı korunmasına ilişkin giderler için, 156 milyar lirasının ise mecburi harcamalar başta olmak suretiyle, öteki ödenek ihtiyaçlarının karşılanması için kullanılacağını bildirdi.

Ek bütçede faiz ödemelerinin toplam harcamalar içindeki payının yüzde 8,3 seviyesinde olduğuna dikkati çeken Nebati, “Böylece 2022 yılı tamamında faiz giderlerinin toplam giderler içindeki oranı öngörülenin altında yüzde 11,6 seviyesinde gerçekleşmiş olacaktır.” ifadesini kullandı.

Nebati, söz mevzusu ek bütçeden mal ve hizmet alım giderleri için 86,7 milyar lira, faiz giderleri için 89,4 milyar lira, cari transferler için 421 milyar lira, ana para giderleri için 74,1 milyar lira, ana para transferleri için 13,6 milyar lira, borç verme giderleri için 140 milyar lira, yedek ödenek için 38,9 milyar lira ayrıldığını altını çizdi.

“Ocak-Mayıs döneminde bütçe gelirlerimiz yüzde 100 arttı”

Bakan Nebati, Kovid-19 salgınının ekonomik ve toplumsal etkilerinin azaltılması, enflasyonla mücadelenin ve finansal istikrarın desteklenmesi amacıyla vergi politikası araçlarını mali disiplinden ödün vermeden kullandıklarını dile getirdi. Bu kapsamda, 2021 senesinde 154,2 milyar lira, 2022 senesinde ise 241,3 milyar lira vergi gelirinden vazgeçtiklerine işaret eden Nebati, şunları söylemiş oldu:

“Vergi politikalarıyla yaptığımız desteğe karşın, başta imalat sektörü olmak suretiyle ekonomik aktivitedeki kuvvetli seyre bağlı olarak bütçe gelirlerimiz fazlaca kuvvetli bir performans göstermektedir. 2022 yılı Ocak-Mayıs döneminde bütçe gelirlerimiz geçen senenin aynı dönemine bakılırsa yüzde 100 artışla 1 trilyon 84 milyar lira olurken, vergi gelirlerimiz yüzde 108 artarak 881,1 milyar lira olarak gerçekleşmiştir. Nominal gelişme, fiyat artışları, ihracat ve ithalat şeklinde makroekonomik göstergelerde oluşan değişimler sebebiyle 2022 yılının devamında da bütçe gelirlerimizin mevcut bütçe kanunundaki tahminlerimizin oldukça üstünde gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Bu kapsamda, hazırlamış olduğumuz ek bütçe ile vergi gelirlerinde 927,7 milyar lira, vergi dışı gelirlerde 152,9 milyar lira olmak suretiyle genel bütçe gelirlerinde net 1 trilyon 81 milyar lira ilave gelir öngörüyoruz. İlave gelir tahminimizin ana kalemler itibarıyla dağılımına baktığımızda, gelir vergisi 51,3 milyar lira, kurumlar vergisi 315,3 milyar lira, dahilde alınan KDV 13,2 milyar lira, hususi tüketim vergisi 156,4 milyar lira, ithalde alınan KDV 284 milyar lira, damga vergisi 5,6 milyar lira, harçlar 33,5 milyar lira, banka ve sigorta muameleleri vergisi 17 milyar lira, öteki vergiler 51,3 milyar lira olarak görülmektedir.”

Nebati, kamu maliyesi politikalarını mali disiplinden ayrılmadan yatırımı, üretimi, istihdamı ve ihracatı çoğaltmak hedefiyle sürdüreceklerine dikkati çekerek küresel ticaretten alınan oranı artırarak cari işlemler dengesinde kalıcı ve sürdürülebilir iyileşme sağlayacaklarını dile getirdi. Bakan Nebati, maliye politikasını saydam ve seçici bir anlayışla vatandaşların ve gerçek sektörün gereksinimlerini gözeten hizmet odaklı bir halde uygulamaya devam edeceklerini kaydetti.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin