‘Dünyanın ekmek sepeti’ndeki harp, besin güvenliğini riske sokuyor

0
0
‘Dünyanın ekmek sepeti’ndeki savaş, gıda güvenliğini riske sokuyor
Ankara

Dünyanın ilk evcilleştirilen tahıllarından ve ekolojik toleransı en yüksek ürünü olan buğday, savaşlar ve iklim krizi sebebiyle insanlığın besin güvenliğini riske atacak seviyelere gelmiş durumda.

İnsanoğlu şeklinde değişik iklim ve koşullara süratli uyum elde eden bir tahıl olan temel gıda maddesi buğday, uygarlığın da temel taşlarından.

Sadece son yıllarda artan iklim değişikliğinin tesirleri ve Rusya-Ukrayna savaşıyla buğday arzında hem azalma hem de üretilen hububat navlununda ciddi problemler yaşanıyor. Uzmanlar, bu probleminin besin kıtlığına yol açacağını düşünmüyor lakin maliyetleri artıracağını ve bazı ülkelerin erişiminin zorlaşacağını belirtiyor.

Ilkin tohumun bozulması, peşinden toprağın zehirlenmesi dünyanın bilindik sorunlarıyken buna bir de tedarik zincirlerindeki kırılma ile üretilen buğdayın satılamaması şeklinde yeni problemler eklendi.

Teknolojiyle zirai üretim ve besin çeşitliliği artsa da Rusya-Ukrayna savaşıyla temel gıda maddesi buğdayın dünyanın çeşitli bölgelere ulaştırılmaması dünyada besin güvenliği endişesini tetikledi.

Rusya-Ukrayna savaşının yanında Çin’de aşırı yağışların niçin olduğu seller ve Hindistan’ı vuran aşırı sıcaklar, dünyaya alarm sirenleri çaldırıyor.

Dünya buğday arzı ve ihracatında mühim role haiz Rusya ile Ukrayna arasındaki harp, buğday arzının negatif etkilenmesine, Ukrayna’daki buğday ihracatının durma noktasına gelmesine sebep oldu.

“Ekmek sepeti ” dolu fakat hiç kimseye faydası yok

Cenk buğday fiyatlarını 14 senenin en yüksek seviyesine çıkarırken, Ukrayna depolarında ortalama 40 milyon ton tahıl ihraç edilmeyi bekliyor.

Yüzyıllardır mühim buğday üreticisi konumunda ve Avrupa’nın “ekmek sepeti” olarak adlandırılan Ukrayna, dünyanın en büyük 5’nci ihracatçısı olarak öne çıkıyordu.

Ortalama yüzde 70’i verimli topraklarla kaplı Ukrayna’nın 32 milyon hektarlık ekilebilir araziye haiz olduğu belirtiliyor ve bu tüm Avrupa Birliği’ndeki (AB) ekilebilir arazinin 3’te 1’ine denk geliyor.

Ukrayna’dan buğday ihracatı sağlanamazsa, 15-20 milyon ton buğday riske girebilir

İklim ve ziraat üstüne dünyadaki verileri işleyen Gro Intelligence adlı grubun araştırmacılarından William Osnato, şirketinin “dünyada 10 haftalık tüketime kafi gelecek buğday stoku kalmış olduğu” yönündeki rapora ilişkin AA muhabirine değerlendirmede bulunmuş oldu.

Osnato, Ukrayna’dan buğday ihracatı sağlanamazsa, hasat periyodu yaklaşan 15-20 milyon ton buğdayın riske atılacağına dikkati çekti.

Birleşmiş Milletler ve internasyonal toplumun buğday ihracatına yönelik Rusya ile müzakerelerde bulunduğuna değinen Osnato, çözüm bulunamazsa temmuz ayında buğday fiyatlarında artış görüleceğini aktardı.

Osnato, dünyada yetiştirilen buğdayın dörtte üçünün kışlık buğday bulunduğunu ve bunun çoğunluğunun şimal yarım kürede (ABD, Avrupa, Ukrayna, Rusya, Hindistan ve Çin) yetiştirildiğini söylemiş oldu.

Rusya-Ukrayna savaşından ilkin hali hazırda bir buğday sıkıntısı yaşandığını dile getiren Osnato, bunun savaşla daha da derinleştiğinin altını çizdi.

“Buğday krizinin kıtlığa yol açacağını düşünmüyorum”

Uzmanlar, buğday ve besin güvenliğindeki sorunlarla ilgili çizdikleri “yıkım senaryolarına” karşın kıtlık noktasına gelinmediğini vurguluyor. Sadece bu durumun fiyatlara tesirinin büyük olacağını aktarıyor. Zira, azca gelişmiş ülkeler başta olmak suretiyle finansman problemi yaşayan ülkelerin buğdaya ücretlendirme sebebiyle erişememesi kısa vade de IMF ve dünyaya extra yük oluşturacak.

Osnato, dünya üstünde bir kıtlık ya da benzeri bir noktaya gelinmediğini vurgularken, bunun hepimiz için daha çok paraya mal olacağının altını çiziyor. Osnato’nun teorisine nazaran, Ukrayna’dan ihracatın yine başlaması durumunda ise fiyatlarda bir miktar pozitif yönde rahatlama olacak.

William Osnato, besin fiyatlarında görülecek ihtimaller içinde artışın Şimal Afrika ve Orta Doğu şeklinde ülkeleri zora sokacağını, ithalat maliyetleri sebebiyle IMF’ye yada dünya yardımlarına gereksinim duyabileceğini söylemiş oldu.

Uzmanlar, buğday krizindeki tek faktörün harp olmadığını, harp öncesinde de kuraklık sebebiyle hali hazırda arz problemi başladığını, harp ile bunun daha da derinleştiğini konu alıyor.

Osnato, “Buğday tutarları geçen seneden beri yükselişteydi. Rusya’nın Ukrayna’ya saldırmasından sonrasında buğday piyasası yükselişe geçti. İşgalin başlangıcından bu yana buğdayda yüzde 30’luk fiyat artışı gerçekleşti.” dedi.

Cenk sonrası bu yüzde 30’luk artışın tersine dönüşü beklense de arza bir katkısı beklenmiyor, bir tek fiyatlarda rahatlama olması öngörülüyor.

Ukrayna-Rusya savaşı çoktan Ukrayna’nın ötesine geçti

Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi (OCHA) Sözcüsü Jens Laerke, AA’ya yapmış olduğu açıklamada, savaşın başından beri buğday ve mısır fiyatlarının yüzde 30 artmasıyla “dünyanın en savunmasız vatanlarında besin krizini şimdiden fazlaca fazla artırarak” başka bir noktaya evirildiğini söyledi.

BM’nin Merkezi Acil Durum Fonu’ndan (CERF), Afrika ve Orta Doğu’da kıtlık bölgelerine 130 milyon dolar ayırdığını özetleyen Laerke, tüm bunların yanı sıra daha kuvvetli bir halde eyleme geçilmesi icap ettiğini kaydetti.

Laerke, tüm ülkeleri piyasalarını açık tutmaya, haksız ve gereksiz ihracat kısıtlamalarına direnmeye ve kıtlık riski olan ülkelere rezervler sunmaya çağırdı.

Hindistan’ın daha büyük ihracatçı konumuna gelmesine aşırı sıcaklar engel oldu

Halihazırda birçok ülke, buğday açığını kapatmak için gözünü Hindistan’a çevirdi. 2021’de üstün dereceli ihracat oranına haiz ülke, savaşla dünya genelinde daha büyük ihracatçı konuma gelmek isterken, mart ve nisan aylarında aşırı sıcaklar sebebiyle bu hayalini gerçekleştiremedi.

Besin ve Ziraat Örgütü (FAO) tahıl ticareti ekonomisti Erin Collier, geçen sürem Hindistan’ın buğday mahsullerinin, Ukrayna’nın yapamadığı ihracatı telafi etmeye destek bulunduğunu söylemiş oldu.

İklim değişikliği, Hindistan’ın buğday üretimini baltaladı ve besin güvenliği nedeni öne sürülerek Hint yetkililer buğdaya ihracat yasağı getirdi.

Collier, “Besin güvenliğini dikkate alarak tedbir alan ülkelerden biri Hindistan. Sadece, düşük gelirli ülkelere (gereksinim sahibi) ihracat meydana getirecek.” dedi.

Rusya-Ukrayna savaşının buğdaya ilk tesiri: limanların ablukaya alınması

Erin Collier, piyasalardaki belirsizliğin değişken ve yüksek buğday tutarları ile sonuçlandığını tedarik zincirindeki kırılmanın bilhassa düşük gelirli ülkeler için kaygı uyandırdığını altını çizdi.

Collier, “Ukrayna’nın problemi, ihracat yapmak için limanlarını kullanamaması, Rusya limanlarını kuşatım altına alıyor. Bu ablukanın sona ermesiyle tahılların dünyaya tekrardan açılması küresel besin krizini azaltmaya destek olacaktır.” dedi.

Ukrayna limanlarındaki ablukanın kaldırılması ve şeffaflık

Ukrayna’nın buğday hasadını dünyaya ihraç etmeye başlayabilmesi için, Ukrayna’nın limanlarına yönelik ablukanın sona ermesinin fazlaca mühim bulunduğunu kaydeden Collier, bu mevzuda ülkelerin saydam davranması gerektiğine dikkati çekti.

Collier, “Son zamanlarda gördüğümüz yüksek tutarları denetim etmeye çalışmak açısından ülkelerin, besin varlığı ve ticaretiyle ilgili data ve veri paylaşımı piyasa katılımcılarının dinamiklerinin ne olduğu mevzusunda data sahibi olmasına destek oluyor.” dedi.

Erin Collier, şeffaflığın son zamanlarda görülen yüksek besin fiyatlarının denetim edilmeye çalışılması açısından mühim bulunduğunun altını çizdi.

Türkiye buğday krizinin önüne geçmek için harekete geçti

Rusya-Ukrayna savaşından bu yana ateşkes için tehlikeli sonuç adımlar atan Türkiye, bu kez buğday krizi ve tedarik zincirinin düzeltilmesi için harekete geçti.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, tahıl ürünlerinin sevkiyatı konusunu görüşmek suretiyle Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile Ankara’da bir araya gelmişti.

Lavrov, limanlardaki gemilerin özgür şekilde çıkmasını sağlamakla ilgili tüm lüzumlu adımların atılması için Ukrayna’ya limanlarını mayınlardan temizleme şartı koştu ve “Ukrayna tarafı mayınsızlaştırma faaliyetlerine hazırsa ikimiz de buna hazırız.” demişti.

Çavuşoğlu da buğday koridoru için BM, Rusya, Ukrayna ve Türkiye içinde oluşturulabilecek bir mekanizmadan bahsettiklerini, Türkiye’nin bunu uygulanabilir bir plan olarak gördüğünü ifade etmişti.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin