NATO üyeliği oldukça aşamalı uzun bir süreç gerektiriyor

0
0
NATO üyeliği çok aşamalı uzun bir süreç gerektiriyor
Brüksel

İsveç ve Finlandiya’nın katılmak istediği NATO’ya üyelik düzgüsel şartlarda uzun bir süreç gerektiriyor. Bosna Hersek, Gürcistan ve Ukrayna’nın da dahil olmak istediği NATO’nun yeni üye kabul etmesi için çeşitli şartların yerine getirilmesi, yasal süreçlerin tamamlanması isteniyor.

NATO, İkinci Dünya Savaşı’nın bitmesinden sonrasında 1949’da 12 ülke tarafınca kuruldu. Bu ülkeler ABD, İngiltere, Kanada, Fransa, İtalya, Hollanda, Norveç, Portekiz, Lüksemburg, İzlanda, Danimarka ve Belçika’ydı. Aradan geçen 73 yılda 8 genişleme dalgasıyla üye sayısı 12’den 30’a çıktı.

Türkiye ve Yunanistan 1952’de NATO’nun yeni üyeleri oldu. 1955’te o zamanki adıyla Federal Almanya, 1982’de İspanya ittifaka katıldı.

Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya’nın 1999’da katılımıyla üye sayısı 19’a terfi etti.

2004’te Bulgaristan, Letonya, Litvanya, Estonya, Romanya, Slovakya ve Slovenya NATO’ya girdi.

2009’da Arnavutluk ve Hırvatistan, 2017’de Karadağ ve son olarak 2020’de Şimal Makedonya NATO üyesi ülkeler oldu.

Son üyeye Yunanistan vetosu senelerce sürdü

Şimal Makedonya’nın üyeliği, Yunanistan ile seneler devam eden isim anlaşmazlığının çözülmesinden sonrasında mümkün olabildi.

Yunanistan, adının başına “Şimal” kelimesi eklenen ülkenin eski adına karşı çıkmış olduğu için uzun seneler bu ülkenin NATO üyeliğini engelledi.

İsim problemininin 2018’de çözülmesiyle Yunanistan vetosunu kaldırdı ve Şimal Makedonya, NATO ile üyelik müzakerelerine başlamaya çağrı edildi. Şimal Makedonya Mart 2020’de resmen üyeliğe kabul edildi.

3 ülke senelerdir üyelik istiyor

Bu genişleme dalgaları içinde bazı ülkeler de NATO üyesi olmak istediklerini duyurdular sadece şu ana kadar üye olamadılar. Bu ülkeler Bosna Hersek, Ukrayna ve Gürcistan.

Romanya’nın başkenti Bükreş’te 2008’de düzenlenen NATO Zirvesinde Gürcistan ve Ukrayna’nın gelecekte NATO üyeleri olacağı üstünde uzlaşıldı. Sadece bu ülkelere tarih verilmedi. Bosna Hersek ise 2010 senesinde Üyelik Fiil Planına dahil olmaya çağrı edildi.

Finlandiya ve İsveç, NATO’ya başvuracak

Son olarak NATO’ya iki yeni üyenin iştirak etmesi gündeme geldi. Rusya’nın Ukrayna’ya saldırmasından sonrasında Avrupa güvenlik mimarisindeki gelişmelerden etkilenen Finlandiya ve İsveç, uzun senelerdir benimsedikleri askeri tarafsızlığı terk ederek NATO’ya üyelik başvurusu yapmayı kararlaştırdı.

Finlandiya’nın Rusya ile 1500 kilometreye yakın sınırı bulunuyor. İkinci Dünya Savaşı’nda o zamanki Sovyetler Birliği ile savaşan Finlandiya, topraklarının ortalama yüzde 10’unu yitirdi, nüfusunun yüzde 11’ini yeni bölgelere yerleştirdi ve bugünün kuruyla ortalama 5 milyar avro cenk tazminatı ödedi.

Bu kayıplardan sonrasında Finlandiya’nın Sovyetler Birliği ile imzaladığı antak kalma, ülkenin uzun seneler askeri olarak bağlantısızlığına niçin oldu. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonrasında AB’ye üye olan, avro para birimine geçen Finlandiya’nın NATO’ya üyeliği söz mevzusu olmadı.

Uzun seneler Finlandiya halkının bir tek yüzde 20 kadarı NATO üyeliğini istedi. Sadece Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı sonrasında NATO üyeliğini destekleyen Finlerin oranı yüzde 70’in üstüne çıktı.

İsveç ise Finlandiya’dan sonrasında NATO üyeliğine başvurma sonucu aldı.

1809’da Rusya ile savaşan ve o muharebede elindeki Finlandiya’yı Rusya’ya kaptıran İsveç, ortalama 200 senedir Rusya ile savaşmadı. İsveç, İkinci Dünya Savaşı’nda ve Soğuk Cenk döneminde de yansız bir ülke olarak kaldı.

Sadece ABD’li eski danışma çalışanı Edward Snowden’ın ifşa etmiş olduğu belgelerde, İsveç’in 1950’li yıllarda ABD ile gizli saklı antak kalma yapmış olduğu ortaya çıktı. Buna gore, İsveç’in Rusya’nın saldırısına uğraması halinde ABD’nin yardım edeceği iddia ediliyordu.

NATO’ya katılım süreci ve oy birliği şartı

NATO, “açık kapı” politikası izliyor. Bu siyaset, ittifakın kurucu anlaşmasının 10. maddesine dayanıyor.

Bu maddede kurucu Washington Antlaşması’na taraf olan ülkelerin Şimal Atlantik bölgesinin güvenliğine katkı sağlamak için herhangi bir Avrupa ülkesini ittifaka katılmaya çağrı edebileceği belirtiliyor.

Sadece bir ülkenin NATO’ya dahil olabilmesi için oy birliği, doğrusu mevcut 30 bağlaşık ülkenin hepsinin birden onay vermesi gerekiyor.

NATO üyeliği düzgüsel şartlarda uzun bir süreç gerektiriyor. Bunun için oldukça aşamalı bir sürecin tamamlanması isteniyor.

Buna gore, NATO müttefikleri bir başka ülkenin ittifaka katılmasını kararlaştırdıklarında NATO o ülkeye resmi çağrı gönderiyor. Bundan sonrasında 7 adımlık katılım süreci başlıyor.

Birinci adımda NATO uzmanlarıyla çağrı edilen ülkenin temsilcileri Brüksel’de bir araya gelmiş olarak görüşmeler yapıyor. Bu görüşmelerde çağrı edilen ülkenin NATO’nun siyasal, yasal ve askeri şartlarını karşılayıp karşılamadığı, NATO üyeliğinin ekonomik, askeri, yasal, siyasal ve istihbaratla ilgili yükümlülüklerini yerine getirip getiremeyeceği görüşme ediliyor. Bu müzakerelere gore davetli ülkenin NATO şartları ve standartlarını yerine getirmek için düzeltim yapmış olup yapmayacağı belirleniyor.

İkinci adımda çağrı edilen ülke NATO Genel Sekreteri’ne resmi niyet mektubu gönderiyor ve NATO üyeliğinin yükümlülüklerini ve üstüne düşen taahhütleri kabul ettiğini bildiriyor. Düzeltim yapılacaksa bu mektupta reformların takvimi de belirtiliyor.

Üçüncü adımda NATO, Washington Antlaşması’na ilave katılım protokollerini hazırlıyor. Böylece ittifakın kurucu anlaşması bir anlamda güncellenmiş oluyor. Bu protokoller, NATO ülkeleri tarafınca imzalanıyor.

Dördüncü aşamada protokollerin NATO üyesi ülkeler tarafınca kendi ulusal yasaları ve prosedürleri uyarınca onaylanması gerekiyor. Onay süreci ülkeden ülkeye değişim gösteriyor. Mesela onay için ABD’de Senato’nun üçte ikisinin oyu gerekirken, İngiltere’de parlamentoda resmi bir oylama gerekmiyor.

Beşinci adımda ise tüm üye ülkeler, kendi onay süreçlerini tamamladıktan sonrasında Washington Anlaşması’nı saklayan ABD’ye yeni üyenin katılımını öngören protokolleri kabul ettiklerine dair bildirim yapıyor.

Altıncı adımda tüm bu aşamalar tamamlanınca NATO Genel Sekreteri, yeni üyeyi ittifaka katılmaya çağrı ediyor.

Yedinci ve son olarak yeni üye de kendi ulusal yasal sürecini tamamlayarak katılım belgesini Washington Antlaşması’nı saklayan ABD’ye teslim ediyor ve NATO üyesi oluyor.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin