29.3 C
İstanbul
Pazar, 5 Temmuz 2020

Salgınla mücadeleye simülasyon desteği

Benzer Haberler

Ekrem Buğra
Bilim & Teknoloji Yazarı
Ankara

Yerli ve ulusal kaynaklarla geliştirilen simülasyon çözümü yardımıyla, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınına karşı hastanelerin kriz planlamalarını evvelde simüle etmesi ve alınacak önlemleri belirlemesi mümkün oluyor.

Türk müdafa sanayisine yazılım mevzularında çözümler sunan Simsoft Bilgisayar Teknolojileri, oluşturduğu birikimi sıhhat sektörüne yansıtmaya yönelik emek harcamalar yürütüyor.

Simsoft Kurucu Ortağı Prof. Dr. Veysi İşler, AA muhabirine video konuşma yöntemiyle yapmış olduğu açıklamada, yürüttükleri çalışmalarda gelinen noktaya ilişkin değerlendirmede bulunmuş oldu.

İşler’in verdiği bilgiye bakılırsa, firmanın alanında uzman simülasyon ekibi, Kovid-19 salgınına karşı hasta yayılım senaryolarını dikkate alarak emsalsiz bir model geliştirdi. Yerli ve ulusal kaynaklarla geliştirilen Simovate Simulation uygulamasıyla senaryoların tatbikatının sanal ortamda yapılması ve ihtimaller içinde krizlere karşı önlemlerin alınması sağlanıyor.

Kovid-19 sürecinde hastanelerin kaynak planlamasına destek olmak için geliştirilen simülasyon modeli “www.simovate.com” web sitesi üstünden her insanın erişimine açıldı.

Kurumlar gerekseme durumunu görebiliyor

Ülkelerin olay sayıları ve yayılım grafikleri dikkate alınarak, gelecek günlere yönelik Türkiye için hasta sayılarını tahminleme algoritması geliştirildi ve bu algoritmadan çıkan sonuçlar simülasyon modelinde girdi olarak kullanıldı.

Kullanılan bu algoritma, ülkelerin daha evvelde aldıkları tedbirlerin hasta sayısı üstündeki tesirini çözümleme ederek, bunların Türkiye’de uygulanması durumunda gerçekleşecek olay sayısını gösteriyor.

Bu verilerden yola çıkarak hazırlanan simülasyon modelinde, eldivenlerin, maskelerin, kontrol kitlerinin, ventiletörlerin ve ilaçların hastanelere ulaştırılması şeklinde birçok detay yer ediniyor.

Bu modelde kurumlar, ellerinde bulunan araç-gereç stokunun gelen hasta sayısına bakılırsa ne süre biteceğini ve ne süre sipariş vermesi icap ettiğini görebiliyor. Ek olarak hastanelerin kısıtlı kaynaklarından olan hekim, hemşire, hasta bakıcı şeklinde kaynakların meşguliyet oranları ve ne kadar personel gerektiği şeklinde sorular değişik girdilerle kontrol edilebiliyor, personel planlama sürecine de destek olunuyor.

Kovid-19 döneminde hastaneler için en tehlikeli sonuç sorulardan önde gelen yatak kapasitesi ne olmalı, hangi yataklarımızı yoğun bakıma çevirmeliyiz şeklinde çeşitli sorulara da yanıt bulunabiliyor.

Simülasyon uygulamasında yer edinen veri analizi aracıyla hastane şeklinde çeşitli kurumlar, büyük veri setlerini hızlıca çözümleme edebilecekler. Böylelikle dönemin oldukça tehlikeli sonuç olduğu bu zamanda kurumların sonuçlara süratli şekilde ulaşmaları sağlanacak.

Hastadan ilaca, cihazdan ekipmana kadar tahmin imkanı

Simsoft Kurucu Ortağı İşler, salgın dolayısıyla mart ayı başlangıcında harekete geçerek, uçuşların durdurulması, şehirler arasındaki izolasyonun sağlanması şeklinde tedbirlerin yayılıma iyi mi tesir edeceğini gösteren bir model oluşturduklarını ve bunun ufak bir örneğini de hayata geçirdiklerini söylemiş oldu.

İkinci aşamada ise salgınla mücadelede kaynakların en iyi iyi mi kullanılabileceği üstünde durduklarını belirten İşler, şu şekilde konuştu:

“Yoğun ve kısa sürede yaptığımız bir emek harcama. Sıhhat kuruluşları ve sıhhat sisteminin aslen bir çekirdek modeli diyebiliriz. Burada ventilatörlerden ilaçlara, maskelerden eldivenlere kadar tüm kullanılan malzemelerin tahmin edilmesi, gelecek hafta kaç ilaç, kaç yatak ihtiyacı olacağının tahmini mümkün oluyor. Modelimiz her insana açık, modeli ve yazılımı indirebilirler. Herhangi bir hastanede eldiven, maske siparişi ne süre ve ne kadar verilmeli, geçmişteki kullanıma, gelecek vakalara bakılırsa tüm verileri dikkate alarak bu tedariki ne süre yapmalıyız, herhangi bir günde hangi hastaneden kaç şahıs taburcu olacak şeklinde tahminleri yapabiliyoruz. Bunun sonucunda ne kadar yer açılacak görebiliyoruz. Bir hastanede belirli bigün sonrasında bilgisayarlı tomografi cihazlarının bekleme süresi kaç saattir tespit edebiliyoruz. Bu tahminler için başka yöntemler de kullanılabilir fakat simülasyon daha kapsamlı ve doğru netice veren bir yöntem. Şu ana kadar yüzlerce şahıs bunlara ulaştı.”

Geleceğe yönelik sorulara cevap veriyor

İşler, simülasyon yardımıyla gelecek için sorular sorulup yanıtlar alınabildiğini dile getirdi.

Bu yöntemin uygulamadaki tedbirlerin esnetilmesi sürecinde de kullanılabileceğini vurgulayan İşler, şunları kaydetti:

“Örnek olarak Ramazan Bayramı’nda şu kadar gün sokağa çıkılmayacak, şu şehirde, şu bölgelerde çıkılacak, şu yaşlar aralığında çıkılacak şeklinde senaryoların tesirini buna benzer simülasyonlarda görmeniz daha kolay. Tablolarla da bunu yapabilirsiniz fakat karmaşık olur ve bütünsellik içermez. Bunlara ‘Farz edelim’ soruları deniliyor. Farz edelim hafta sonları sokağa çıkmaya karar verdik, bunun sonucu ne olacak? Bu suali sorduğunuzda bizim simülasyonla bölge ve kent bazlı olarak iyi mi etkileyeceğini göreceğiz. Bunu tablolarla yapmak kolay değil.”

Bu simülasyon modeline veri girilmesinin mühim olduğuna işaret eden İşler, veriyi de suni zekadaki gene kendi yazdıkları bazı algoritmalarla sağladıklarını bildirdi. İşler, “Dolayısıyla tedbirleri gevşetirsek burada ne olur? Antalya’da değişik, İstanbul’un bazı semtlerinde değişik sonuçlar olabilir. Bazı bölgelerde tersine karantina yapılacak deniliyor. İnsan düşününce zaman içinde bu tarz şeyleri bulabiliyor fakat simülasyonla bunlara daha süratli, daha doğru ulaşmak mümkün.” dedi.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin

Son Gelişmeler

Benzer Haberler