23.3 C
İstanbul
Cuma, 21 Ağustos 2020

Keşfettiği endemik nebat türü ‘Keltepe Çiğdemi’ adıyla literatüre girdi

Benzer Haberler

Ekrem Buğra
Bilim & Teknoloji Yazarı
İstanbul

Üniversite eğitimine devam etmiş olduğu Ağustos 1999’da Kaçkar dağlarında yaptıkları bir tur esnasında endemik bitkiler ile çiğdem türlerine ilgi duymaya süregelen Yüzbaşıoğlu, ilk kez orada görmüş olduğu ve sonbaharda çiçek açan yaylakovan (Crocus scharojanii) adlı türü biriktirerek inceledi. 

Yüzbaşıoğlu, ilerleyen yıllarda da gerek dizgesel botanikçi olarak ustalaşmış hayatında gerekse de amatör olarak yapmış olduğu tabiat sporları için gittiği arazilerde oldukca sayıda çiğdem türü topladı, fotoğrafladı, teşhis etti ve adlandırdı.

Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu’nun Kocaeli’nin Kartepe ilçesinde yapmış olduğu araştırmalar sonucunda keşfettiği endemik nebat türü, “Keltepe Çiğdemi” adıyla literatürde yerini aldı.

Araştırma emek harcamaları 5 yıl sürdü

AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Yüzbaşıoğlu, eski adı “Keltepe” olan Kartepe’de ilk çiğdem örneklerinin 1974’te Asuman Baytop ve Ertan Tuzlacı tarafınca toplandığını, İÜ Eczacılık Fakültesi Herbaryumu’nda (ISTE) muhafaza edildiğini belirtti.

Buradan toplanan örneklerin, Türkiye florasına “Crocus” cinsini işleyen İngiliz sistematikçi Brian Mathew tarafınca görüldüğünü ve “Crocus biflorus”un alt türü olarak değerlendirildiğini aktaran Yüzbaşıoğlu, bu taksonun Bursa, Kocaeli, Bolu ve Ankara çevresinde yayılış gösteren endemik bir tür bulunduğunun kabul edildiğini kaydetti.

Keltepe popülasyonu üstüne dikkatini amatör bir çiğdem meraklısı olan İbrahim Sözen’in çektiğini dile getiren Yüzbaşıoğlu, çalışmalarını şöyleki söyledi:

“Keltepe (Kartepe) başta olmak suretiyle daha ilkin aynı olduğu kabul edilen Bursa (Uludağ), Bolu ve Ankara popülasyonlarını canlı olarak arazide görmek için Mart 2014’te arazi çalışmalarına başladım. Aynı sürem içinde, olgun meyve ve tohum yapılarını incelemek için çiçekli dönemde belirlediğim lokaliteleri yeniden ziyaret ederek lüzumlu materyali elde ettim. Bundan sonraki aşamada, literatür ile beraber daha ilkin meydana getirilen arazi emek harcamaları esnasında toplanmış ve herbaryumlarda muhafaza edilmiş kuru nebat örneklerini inceleyip bu yeni bulunduğunu düşündüğüm türün sınırlarını çizerek yakın olan türden farklılıklarını ortaya koymaya başladım. Son olarak aklıma takılan bazı sorulara yanıt bulmak adına Keltepe popülasyonunu Nisan 2019’da yeniden ziyaret ederek yeni bir tür olduğuna dair son kararımı verdim. Son aşamada ise verileri bilimsel bir dergide yayınlanmak suretiyle kurallara uygun bir halde yayına hazırladım. ‘Keltepe Çiğdemi’ adı 2019 yılı sonunda bilim hayatına duyuruldu.”

“Yeni türün ödat seçiminde coğrafik yer adı kullandım”

Çiğdem türlerinin çiçeklenme zamanına nazaran, ilkbahar ve sonbaharda çiçek açanlar olmak suretiyle ikiye ayrıldığını aktaran Yüzbaşıoğlu, “Keltepe Çiğdemi ilkbaharda çiçek açanlar grubuna dahil bir türdür. Çiğdemler içinde tanımlaması zor bir grupta yer almakta olup yakın türlerden amatör gözlerle izlenmesi zor morfolojik farklarla ayrılır. Bundan dolayı de ülkemizin genelinde yayılış gösteren benzer renge haiz türlerle karıştırılabilir.” ifadelerini kullandı.

Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, tür isimlerinin iki sözcükten meydana gelen bir kombinasyondan oluştuğunu belirterek, şöyleki devam etti:

“Bunlardan birincisi cins adı, ikincisi de ödat niteliği olan hususi epitet ismidir. Bu iki sözcük ilgili türün adını oluşturur. Yeni türü adlandıracak olan yazar, epitet seçiminde özgürdür. Epitet bitkinin bir hususi durumunu yansıtan bir ödat olabildiği benzer biçimde, anma epiteti şeklinde bir kişi adı da olabilir. Ek olarak bitkinin yetişme ortamı, coğrafik yer adları de epitet olarak bitkilerin adlandırılmasında kullanılabilir. Bu yeni türün adlandırılmasında, epitet seçiminde yer adı kullanmayı tercih ettim. Coğrafik yer adı kullanmanın gerek yöre halkı gerekse mahalli yönetimler üstünde etkili bulunduğunu, farkındalık yaratmada ve sahiplenmede mühim rol oynadığını görüyoruz.”

“Bölgede değişik çiğdem türleri de var”

Keltepe’nin, Samanlı dağ sırasının en yüksek yeri ve nebat zenginliği açısından da mühim bir bölgesi olduğuna dikkati çeken Yüzbaşıoğlu, alanda daha ilkin nebat örtüsünü saptamak amacıyla floristik çalışmaların yapıldığını söylemiş oldu.

Bu bölgeden değişik cinslere ilişik “Berteroa physocarpa” ve “Aubrieta ekimii” isminde iki yeni nebat türünü son yıllarda emek verme dostlarıyla tanımladıklarını ifade eden Yüzbaşıoğlu, “Meydana getirilen floristik çalışmalara ve kendi arazi gözlemlerime nazaran, bu bölge ve yakın çevresinde ilkbahar ve sonbaharda çiçeklenen değişik çiğdem türlerinin bulunduğunu biliyoruz.” dedi.

Türkiye endemik nebat ve çiğdem türleri açısından oldukça varlıklı

Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, nebat örtüsü zenginliği söz mevzusu olduğunda, genel nebat türleri sayısının yanı sıra yalnız bir ülkeye yada bölgeye özgü endemik türlere de dikkatle bakmak icap ettiğini söylemiş oldu.

Türkiye’nin endemik nebat türleri bakımından da oldukça varlıklı bir çeşitliliğe haiz bulunduğunu vurgulayan Yüzbaşıoğlu, şunları kaydetti:

“Avrupa’daki 3 bin 500 endemik nebat türüne karşılık, tek başına Türkiye’de ortalama 3 bin 700 endemik tür vardır. Türkiye haricinde Avrupa’nın en oldukca endemik bitkisine haiz ülkesi olan Yunanistan’da endemik sayısı 800 iken, ikinci varlıklı ülkesi olan İtalya’da 712, İspanya’da 500’dür. Bu zenginlik çiğdem türlerinde de geçerlidir. Ülkemiz dünyada en fazla çiğdem türüne haiz ülkedir. Dünya genelinde 200’ün üstünde değişik çiğdem varken, vatanımızda bu sayı 140 civarındadır.”

Bir ülkenin floristik zenginliği ve çeşitliliğinin, ihtiva ettiği ender ve endemik taksonların çokluğuyla ehemmiyet kazandığını ifade eden Yüzbaşıoğlu, şu değerlendirmede bulunmuş oldu:

“Keltepe Çiğdemi, hem ülkemiz hem de Kocaeli açısından mühim bir değerdir. Korunması ve gelecek nesillere taşınması ihtiyaç duyulan mühim bir gen deposudur. Gelecekte bu ve buna benzer türler üstüne yapılacak değişik disiplinlerden bilimsel emekler gerek ülkemiz gerekse dünya bilimine katkılar elde edecektir. Keltepe Çiğdemi de inanırım ki ülkemizin ve bilhassa Kocaeli’nin tanınmasında büyük bir paya haiz olacaktır. İyi bir tanıtım ve bilgilendirmeyle Kocaeli Belediyesinin bu değere haiz çıkacağına inanırım.”

Bitkilere olan merakın her geçen gün arttığını, yurt dışından Türkiye’ye oldukca sayıda nebat meraklısının geldiğini belirten Yüzbaşıoğlu, Türkiye’de belli dönemlerde bilhassa soğanlı bitkileri arazide görmek ve fotoğraflamak için turlar düzenlendiğini, bu turlara ilginin her geçen gün arttığını sözlerine ekledi.

YORUM YAZ

Yorumunuzu girin!
Buraya adınızı girin

Son Gelişmeler

Benzer Haberler